خانه » بیماری های واگیردار » مرض سل چیست؟ نشانه ها، دلایل، درمان، سایر نکات مهم (تحقیقات جدید)
مرض سل

مرض سل چیست؟ نشانه ها، دلایل، درمان، سایر نکات مهم (تحقیقات جدید)

از جدیدترین تحقیقات مجلات معتبر پزشکی دنیا کمک گرفتیم تا نگاهی به بیماری سل، علائم، علت ها، جدیدترین روشهای درمان و نکات مهم دیگر داشته باشیم.

نگاه کلی

  • سل یک عفونت باکتریایی است که از طریق استنشاق ذرات کوچک سرفه یا عطسه ی فرد بیمار منتقل میشود.
  • این بیماری بیشتر شش ها را درگیر میکند، اما میتواند بر هر قسمت بدن مانند شکم، استخوانها و سیستم عصبی هم تاثیربگذارد.
  • سل یک بیماری بسیار جدی است، اما اگر از آنتی بیوتیکهای مناسب استفاده شود قابل درمان خواهد بود.

عامل ایجاد کننده سل

  • سل یک عفونت باکتریایی است. سلی که شش ها را درگیر میکند مسری ترین نوع سل است، اما تنها ازطریق تماس طولانی مدت با فرد بیمار منتقل میشود.
  • در بیشتر افرادسالم، ایمنی طبیعی بدن درمقابل عفونت و بیماری (سیستم ایمنی) موجب کشته شدن باکتری ها میشود و علایمی در فرد ظاهر نمیگردد.
  • گاهی اوقات سیستم ایمنی بدن باکتری ها را نمیکشد اما میتواند از گسترش آن در بدن جلوگیری کند.
  • دراین زمان علایمی در فرد وجود ندارد اما باکتری ها در بدن باقی میمانند. این حالت سل نهفته است. افرادیکه در این وضعیت قرار دارند عفونت را به دیگران منتقل نمیکنند.
  • اگر سیستم ایمنی نتواند با باکتری ها مبارزه کند، عفونت شش ها و دیگر قسمتهای بدن را درگیر میکند و علایم پس ازچندهفته یا چندماه ظاهر میشود. این حالت فعال شده ی سل است.
  • سل نهفته میتواند به حالت فعال تبدیل شود، بخصوص اگر سیستم ایمنی فرد ضعیف شده باشد.

حتما بخوانید: 3 تا از قوی ترین ضدسرفه ها که با خیال راحت میتوانید استفاده کنید

واکسیناسیون سل

واکسن BCG برای جلوگیری از ابتلا به سل استفاده میشود. افرادیکه این واکسن را دریافت میکنند نوزادان، کودکان، بزرگسالان زیر 35 سال و افرادیکه در خطر ابتلا به سل هستند میباشند. این واکسن به هر فرد زیر 35 سال داده نمیشود چون شواهدی مبنی براینکه میتواند از آلوده شدن افراد در این سن جلوگیری کند وجود ندارد.

گروههای معرض خطر سل

  • کودکانیکه در مناطقی با شیوع بالای سل زندگی میکنند.
  • افرادیکه اعضای خانواده شان در کشورهای در معرض خطر زندگی میکنند.
  • افرادیکه بیش از 3 ماه به مناطقی میروند که خطر ابتلا سل در آنجا بالا است.
  • پزشکان و کارکنان بیمارستانها و کلینیکها که با افراد بیمار در تماس هستند، باید در هر سنی که هستند واکسن سل را دریافت کنند، اگر:
  • در گذشته واکسن را دریافت نکرده اند
  • افرادیکه آزمون رهاسازی اینترفرون گاما و تست پوستی توبرکولین آنها منفی است.

کشورهای در معرض خطر ابتلا

کشورهایی که میزان سل در آنجا بالاست عبارتنداز:

  • آفریقا- به ویژه کشورهای جنوب صحرای آفریقا (همه کشورهای آفریقایی جنوب صحرای آفریقا) و غرب آفریقا
  • جنوب شرقی آسیا – از جمله هند، پاکستان، اندونزی و بنگلادش
  • روسیه
  • چين
  • آمریکای جنوبی
  • منطقه غرب اقیانوس آرام – از جمله ویتنام، کامبوج و فیلیپین

علائم سل

علایم معمول سل عبارتند از:

  • سرفه ی طولانی بیش از 3 هفته که معمولا همراه با خلط و خونریزی است
  • از دست دادن آب بدن
  • تعریق شبانه
  • تب
  • خستگی
  • بی اشتهایی
  • تورم گردن
  • اگر سرفه ی طول کشیده بیش از 2 هفته یا سرفه خونی دارید به پزشک مراجعه کنید.
  • علایم سل به محل قرارگیری عفونت در بدن بستگی دارد.
  • بیماری سل معمولا بصورت آهسته خود را نشان میدهد و حدود چندهفته طول میکشد تا فرد از بیماری اش مطلع شود.
  • علایم عفونت اولیه بعداز چندماه یا حتی سال خود را نشان میدهند.
  • گاهی اوقات عفونت علایمی از خود نشان نمیدهد، به این حالت سل نهفته میگویند.
  • در سل فعال علایم بیماری خود را نشان میدهد. بااینوجود در برخی موارد، علایم بیماری تا چندماه یا حتی چند سال بعد از عفونت اولیه، ظاهر نمیشود.

علایم سل ریوی

بیشتر عفونتهای سل، ریه را درگیر میکنند. علایم آن عبارتنداز:

  • سرفه ی طول کشیده بیش از 3 هفته که معمولا همراه با خلط و خونریزی است
  • تنگی نفس که به تدریج بدتر میشود.

علایم سل خارج از ریوی

این عفونت کمتر متداول است و میتواند قسمتهایی از بدن خارج از شش ها مانند شش شامه، سیستم عصبی مرکزی و سیستم لنفاوی را درگیر کند. از میان مکان‌های دیگر سل خارج ریوی در دستگاه ادراری تناسلی و در استخوان‌ها و مفاصل نیز اتفاق می‌افتد. علایم آن عبارتنداز:

  • غده های متورم
  • درد شکم
  • درد و کاهش حرکات استخوانها و مفاصل آسیب دیده
  • گیجی
  • سردرد طولانی
  • تشنج

سل خارج از ریوی بیشتر در افرادیکه سیستم ایمنی ضعیفی دارند ایجاد میشود.

روشهای انتقال

سل توسط نوعی باکتری بنام مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد میشود.

  • سل از طریق استنشاق ذرات کوچک سرفه یا عطسه فردی که سل فعال دارد منتقل میشود.
  • اگرچه روش انتقال سل مانند سرماخوردگی و آنفولانزاست اما به آن اندازه مسری نیست.
  • سل در صورتی منتقل میشود که فرد در یک دوره ی طولانی (چندساعت) در تماس با فرد بیمار قرار گیرد.
  • برای مثال، عفونت سل معمولا بین اعضای خانواده که در یک خانه زندگی میکنند منتقل میشود. احتمال انتقال این بیماری در یک زمان کوتاه مثلا در اتوبوس یا تاکسی کم است.
  • هر فرد مبتلا به سل عفونی نیست. کودکان و افرادی که سل خارج ریوی دارند، عفونت را منتقل نمیکنند.

سل نهفته یا فعال

در بیشتر افراد سالم، سیستم ایمنی قادر خواهد بود که باکتری های عامل سل را از بین ببرد.

اما در برخی موارد، باکتری بدن را آلوده میکند ولی هیچگونه علایمی از خود بروز نمیدهد (سل نهفته)، یا اینکه عفونت بعد از چند هفته، چندماه یا سال علایم خود را نشان میدهد (سل فعال).

در بیش از 10 درصد افراد، سل نهفته در نهایت به سل فعال تبدیل میشود.

این معمولا در اولین یا دومین سال پس از عفونت ایجاد میشود، یا زمانیکه سیستم ایمنی ضعیف شود. برای مثال در افرادیکه برای درمان سرطان در حال شیمی درمانی هستند.

تشخیص

بسته به نوع سل، آزمایشات مختلفی برای تشخیص این بیماری وجود دارد. ممکن است پزشک فرد را برای آزمایش و درمان به یک متخصص ارجاع دهد.

سل ریوی

تشخیص سل ریوی میتواند مشکل باشد و معمولا به چندین آزمایش نیاز است. این آزمایشات جهت تصمیم گیری درمورد بهترین درمان اهمیت دارند:

  • ممکن است از فرد یک رادیوگرافی قفسه ی سینه گرفته شود تا وجود حفره های سلی در ریه مشخص شود.
  • گرفتن نمونه خلط بیمار هم میتواند در تشخیص بیماری کمک کننده باشد.

سل خارج ریوی

چندین آزمایش برای تشخیص سل خارج ریوی وجود دارد. ازجمله:

  • سی تی اسکن، MRI یا اسکن اولتراسوند در قسمت آسیب دیده ی بدن
  • آندوسکوپی از طریق دهان یا لاپاروسکوپی
  • بیوپسی از بافت
  • CSF یا مایع مغزی نخاعی (مایع شفاف و بدون رنگ موجود در مغزونخاع)

آزمایش سل نهفته

در برخی موارد برای تشخیص سل نهفته به آزمایش نیاز است. برای مثال، اگر فردی در تماس مستقیم با فرد بیمار (سن ریوی فعال) قرار بگیرد یا به کشوری مسافرت کند که خطرابتلا به سل بالاست، نیاز به این آزمایش خواهد داشت.

آزمایش Mantoux

این آزمایش که توبرکولین هم نامیده میشود، برای تشخیص سل نهفته بطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد. تست توبرکولین با تزریق ۱/۰ میلی لیتر از PPD به قسمت داخلی ساعد صورت می‌گیرد. این تزریق باید با سرنگ مخصوص توبرکولین که سطح اریب آن رو به بالا قرار می‌گیرد، انجام شود.

  • خواننده‌ی تست نباید قرمزی را اندازه‌گیری نماید بلکه باید قطر ناحیه‌ی برآمده در محور عرض ساعد را بعد از 48 تا 72 ساعت اندازه‌گیری کند.
  • افرادیکه واکنشهای شدید پوستی دارند، ممکن است به یک اشعه ی ایکس قفسه ی سینه نیاز داشته باشند تا وجود بیماری سل فعال در آنها تایید گردد.
  • اگر عفونت نهفته وجود نداشته باشد، پوست به این آزمایش واکنش نشان نمیدهد.
  • افرادیکه واکسن ب ث ژ را دریافت کرده اند به تست توبرکلین واکنش پوستی ملایم نشان میدهند. این لزوما بدان معنانیست که فرد به سل نهفته مبتلا نیست.

تست گاما اینترفرون خون (IGRA)

این آزمایش خون برای تشخیص سل نهفته در شرایط زیر بصورت گسترده مورد استفاده قرار میگیرد:

  • اگر جواب آزمایش توبرکولین مثبت باشد.
  • اگر از قبل واکسن ب ث ژ را دریافت کرده باشید و تست توبرکولین برای این مواقع قابل اعتماد نباشد.
  • اگر به کشوری سفر کنید که آمار ابتلا به سل در آنجا بالاست.
  • اگر درحال درمان بیماری باشید که موجب تضعیف سیستم ایمنی بدن شود.
  • اگر پزشک یا پرسنل بیمارستان هستید و با افراد بیمار سروکار دارید.

درمان

  • درمان سل معمولا با مصرف آنتی بیوتیکها طی چندین ماه بدست می آید.
  • با درمان صحیح، سل را میتوان تقریبا همیشه درمان کرد. گروهی از آنتی بیوتیکها معمولا در یک دوره ی 6 ماهه برای درمان استفاده میشوند. برای درمان از چندین نوع مختلف آنتی بیوتیکها استفاده میشود بدلیل اینکه برخی از انواع سل به آنتی بیوتیکهای خاصی مقاوم هستند.
  • اگر در درمان بیماری سل، مقاوم به دارو مبتلا شدید، 6 نوع دارو یا بیشتر برای درمان مورد نیاز خواهد بود.
  • افرادیکه سل در آنها تشخیص داده شده است، بیماریشان حدود 2 تا 3 هفته در طول درمان مسری خواهد بود.
  • درطول این مدت نیاز به قرنتینه شدن نیست اما باید اقداماتی انجام شود تا از آلوده شدن خانواده و دوستان جلوگیری شود.

حتما بخوانید: سیستم ایمنی بدن تان را با این 9 غذا تقویت کنید!

این اقدامات عبارتند از:

  • تا درمان کامل سل، از رفتن به سرکار، مدرسه و مکانهای عمومی خودداری کنید.
  • هنگام سرفه، عطسه و خندیدن جلوی دهان را بگیرید.
  • هرچیزی که مورد استفاده ی فرد بیمار قرار میگیرد در یک کیسه ی پلاستیکی از بین ببرید.
  • اگر ممکن است پنجره ها را باز کنید تا هوای اتاق عوض شود.
  • از خوابیدن در اتاق فرد بیمار اجتناب کنید.

اگر سل در طولانی مدت درمان نشود میتواند کشنده باشد. بسیاری از افراد در طول درمان نیاز به بستری شدن در بیمارستان ندارند.

درمان سل تنفسی

برای فرد مبتلا به سل فعال تنفسی مصرف چند آنتی بیوتیک در یک دوره ی 6 ماهه تجویز میشود. درمان معمول عبارت ست از:

  1. دو آنتی بیوتیک (ریفامپین و ایزونیازید) بمدت 6 ماه
  2. دو آنتی بیوتیک دیگر (پیرازینامید و اتامبوتول) برای دو ماه اول درمان 6 ماهه
  3. ممکن است درمان چندهفته طول بکشد. دوره ی درمان به قدرت بدنی فرد و شدت بیماری بستگی دارد.
  4. بعداز مصرف آنتی بیوتیک بمدت 2 هفته، علایم بیماری در بیشتر افراد بهبود پیدا میکند.
  5. ادامه ی مصرف دارو برطبق نسخه ی پزشک اهمیت بسیار زیادی دارد و دوره ی مصرف آنتی بیوتیک باید کامل شود.
  6. مصرف آنتی بیوتیکها بمدت 6 ماه بهترین راه برای اطمینان از کشته شدن باکتری ها میباشد.
  7. اگر قبل از اتمام دوره ی درمان مصرف آنتی بیوتیکها متوقف شود یا دوزی از دارو مصرف نشود، باکتری ها به آنتی بیوتیک مقاوم میشوند.
  8. این شرایط بسیار جدی خواهد بود چون درمان مشکل میشود و به یک دوره ی درمانی طولانی تر با داروهای دیگر نیاز خواهد بود.
  9. اگر درمان موفقیت آمیز باشد، نیازی به مراجعه ی مجدد به پزشک نیست. درموارد نادر، امکان بازگشت بیماری وجود دارد.

درمان سل خارج ریوی

آنتی بیوتیکهایی که برای درمان سل خارج ریوی استفاده میشود هم مشابه با آنتی بیوتیکهای مورد استفاده برای درمان سل ریوی میباشد. ممکن است ابتدا برای درمان سل خارج ریوی که در مغز یا اطراف قلب قرار گرفته است، کورتیکواستروئیدهایی مانند پردنیزولون بمدت چندهفته تجویز شود. این از تورم قسمت آسیب دیده جلوگیری میکند.

برای درمان سل خارج ریوی هم مصرف دارو طبق برنامه ی مشخص اهمیت زیادی دارد.

درمان سل نهفته

برای افراد مبتلا به سل نهفته ی زیر 65 سال، درمان انجام میشود. آنتی بیوتیکهایی که برای درمان سل استفاده میشود، در سالمندان آسیب کبدی ایجاد میکنند.

اگر حدود 35 تا 65 سال سن دارید و درمورد آسیب کبدی نگران هستید، با پزشک درمورد مزایا و معایب درمان سل نهفته صحبت کنید.

درمان سل نهفته همیشه موفقیت آمیز نیست چون گمان میشود که به دارو مقاوم باشد. در این موارد همیشه باید مراقب بود که بیماری فعال نشود.

در برخی موارد درمان سل نهفته برای جلوگیری از فعال شدن آن در بیمارانی که تحت شیمی درمانی یا استفاده ی طولانی مدت از کورتیکواستروئیدها هستند، انجام میگیرد. درمان سل نهفته به دوصورت انجام میگیرد:

  1. مصرف ریفامپین و ایزونیازید بمدت 3 ماه
  2. مصرف ایزونیازید به تنهایی بمدت 6 ماه

عوارض جانبی درمان

ایزونیازید میتواند موجب آسیب عصبی شود. برای کاهش خطر این آسیب میتوانید از مکملهای ویتامین B6 استفاده نمایید. قبل از شروع درمان باید عملکرد کبد آزمایش شود.

در موارد نادر، انتی بیوتیکهایی که برای درمان سل استفاده میشوند موجب آسیب به چشم میشوند. در ابتدای دوره ی درمان با اتامبوتول باید چشم ها معاینه شوند. درصورت داشتن علایم نگران کننده ی زیر در طول درمان، به پزشک مراجعه کنید:

  • بیمار شدن
  • زردشدن پوست و سفیدی چشم ها
  • تب
  • بیحسی دستها یا پاها
  • خارش و دانه های پوستی
  • تغییر در بینایی مثل تاری دید

ریفامپین میتواند اثربخشی برخی قرصهای ضدبارداری را کاهش دهد. بجای آن میتوانید در طول دوره ی درمان از روشهای جایگزین مانند کاندوم استفاده نمایید.

ریفامپین میتواند با داروهای دیگر هم تداخل داشته باشد. پس قبل از شروع درمان داروهایی که مصرف میکنید را به پزشک اطلاع دهید.

حتما بخوانید: روشهای استفاده از آب کرفس برای لاغری، فشار خون، دیابت، قوای جنسی و سم زدایی

پیشگیری از انتشار عفونت

سل ریوی میتواند 2-3 هفته از دوره ی درمان مسری باشد. درطول این مدت نیاز به قرنتینه شدن نیست اما باید اقداماتی انجام شود تا از آلوده شدن خانواده و دوستان جلوگیری شود. برخی از این اقدامات عباتنداز:

  • تا درمان کامل سل، از رفتن به سرکار، مدرسه و مکانهای عمومی خودداری کنید.
  • هنگام سرفه، عطسه و خندیدن جلوی دهان را بگیرید.
  • هرچیزی که مورد استفاده ی فرد بیمار قرار میگیرد در یک کیسه ی پلاستیکی از بین ببرید.
  • اگر ممکن است پنجره ها را باز کنید تا هوای اتاق عوض شود.
  • از خوابیدن در اتاق فرد بیمار اجتناب کنید. از هر فردی که درمعرض خطر ابتلا به سل قرار دارد خواسته میشود تا آزمایش انجام دهد و درصورت نیاز به دنبال درمان باشد.
,

مطالب مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست